Fijne Europese Dag van de Rechten van de Patiënt, elk jaar op 18 april
De Europese Dag van de Rechten van de Patiënt heeft als doel:
- patiënten en zorgprofessionals bewust te maken van de rechten inzake zorg en
- de samenwerking te bevorderen tussen patiënten, naasten, professionals, zorginstellingen en beleidsmakers, om de concrete uitvoering van deze rechten te ondersteunen.
In België zijn de erkende patiëntenrechten de volgende:
- het recht op kwaliteitsvolle zorg,
- het recht op vrije keuze van zorgverlener,
- het recht op informatie over de gezondheidstoestand,
- het recht op geïnformeerde toestemming,
- de rechten met betrekking tot het patiëntendossier,
- het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer en
- het recht om een klacht in te dienen bij de ombudsdienst.
Ter gelegenheid van deze editie 2026 wil onze bemiddelingsdienst een opvallende evolutie onder de aandacht brengen die de voorbije jaren werd vastgesteld.
Het belangrijkste onderwerp van meldingen (goed voor bijna twee derde van de vragen rond patiëntenrechten) betreft de kwaliteit van de zorg.
Historisch verwezen patiënten vooral naar de relationele dimensie van zorg:
- het recht op kwaliteitsvolle zorg,
- het recht op vrije keuze van zorgverlener,
- het recht op informatie over de gezondheidstoestand,
- het recht op geïnformeerde toestemming,
- de rechten met betrekking tot het patiëntendossier,
- het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer en
- het recht om een klacht in te dienen bij de ombudsdienst.
Klachten over technische aspecten bleven daarentegen relatief marginaal, wat begrijpelijk is binnen de geestelijke gezondheidszorg. Vandaag zien we echter een duidelijke verschuiving. Het recht op kwaliteitsvolle zorg uit zich voortaan vooral in één dominante bekommernis: de continuïteit van de zorg.
Drie hoofd-dimensies komen naar voren uit de gerapporteerde situaties:
- De toegang tot zorg, gekenmerkt door wachttijden die voor velen moeilijk draaglijk zijn geworden;
- De continuïteit binnen de diensten, verzwakt door de afwezigheid of ontoereikendheid van personeel;
- De opvolging tussen structuren, die als onvoldoende wordt beschouwd bij zogenaamde “snelle ontslagen” of zelfs niet aangepast aan de persoonlijke situatie.
Reeds in 2002 wees het Europees Handvest van de Patiëntenrechten op deze dimensies, zoals toegang en continuïteit van zorg, die dus vandaag nog steeds bijzonder kritieke uitdagingen blijven.
De tendensen die in onze registraties worden waargenomen, weerspiegelen een bredere spanning die de hedendaagse gezondheidszorgsystemen doorkruist.
In aansluiting bij het werk van Paul Ricoeur over zorgzaamheid en verantwoordelijkheid (zie Soi-même comme un autre of Le juste) kan zorg niet worden herleid tot een technische handeling: ze is ingebed in een temporaliteit, een relatie en een collectieve verantwoordelijkheid. Wanneer die continuïteit wordt doorbroken, komt de betekenis van zorg zelf onder druk te staan.
In deze context neemt onze bemiddelingsdienst een bijzondere plaats in binnen het Brusselse geestelijke-gezondheidslandschap. Hij vormt soms één van de weinige plekken waar deze frustraties, onbegrippen en ervaringen kunnen worden geuit en erkend. Het is opvallend dat er voor veel burgers niet altijd een andere plek bestaat om het gevoel van verlatenheid te verwoorden of een breuk in hun zorgtraject ter sprake te brengen.
Toch vormt het onthaal op zich al een essentiële dimensie van zorg.
Onthaald worden (gehoord worden, erkend worden, ernstig genomen worden) betekent dat men niet alleen wordt gelaten met zijn vraag, zelfs wanneer er geen onmiddellijke oplossing is.
Vanuit een perspectief geïnspireerd door het werk van Levinas (zie Gezicht en exterioriteit in Totaliteit en oneindigheid) impliceert deze aandacht voor de ander reeds een vorm van verantwoordelijkheid en herinnert ze eraan dat zorg begint in de ontmoeting. In die zin kan de kwaliteit van het onthaal het gevoel van verlatenheid verzachten en een eerste vorm van antwoord zijn.
Voorbij de individuele situaties tekenen deze meldingen een collectieve realiteit die gehoord moet worden. Ze stellen diepgaand onze capaciteit in vraag om een fundamenteel recht te garanderen: dat van een zorgtraject dat toegankelijk, coherent en menselijk is.
De bemiddelingsdienst van het BPSG: mediatio.be